على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1183
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
تركى - خبرگيرى و غدر و دغا . و چوغولى كردن : خبر آوردن براى كسى . چوك ( cuk ) ا . پ . مرغى كه خود را سرنگون از درختى بياويزد و فرياد كند . و زانو زدن شتر . و آلت تناسل . و زانو . و زانو زدن در حضور پادشاه . چوك ( cuk ) ا . پ . - مأخوذ از هندى - بازار و محلى كه در آن خريد و فروش كنند . و بازار هر روزى و بازار مخصوص به لباسهاى مستعمل . چوكلاه ( cukl h ) ا . پ . - مأخوذ از هندى - ناحيهاى در تحت فرمان فاجار . چوكى ( cavki ) ا . پ . - مأخوذ از هندى - نشيمنگاه مرتفع و سكو و كرسى . و محافظ و پاسبان . و محلى كه در آن گمرك را جمع كنند و قراول خانه . چوكى دار ( cavki - d r ) ا . پ . مهتر و بزرگ پاسبانان شب . چوكى گماشته ( cavki - gom cte ) ا . پ . رئيس گمرك جزء . چوكى نويس ( cavki - navis ) ا . پ . كسى كه حساب پاسبانان و قراولها را داشته باشد . چوگان ( cavg n ) ا . پ . چوبدستى سر خميدهاى كه بدان گوى بازى كنند . و هر چوبدستى سر كج و چوب سر كجى كه دهل و نقاره بدان نوازند . و كوكبه يعنى چوب سركج كه گوى فولادى از آن آويخته و مانند چتر از لوازم پادشاهى است . و چوگان زدن : چوگانبازى كردن . و چوگان زر : شمشير . و چوگان سنبل : زلف معشوق . چوگان ( cug n ) م ف . پ . چگونه . و هنگام و وقت و زمان . و اگر . و مانند و شبه . چوگانباز ( cavg n - b z ) ا و ص . پ . كسى كه چوگان بازى مىكند و با چوگان نبرد مىكند . چوگانبازى ( cavg n - b zi ) ا . پ . بازى با چوگان و نبرد با چوگان . چوگانى ( cavg ni ) ا و ص . پ . اسبى كه مناسب و لايق چوگان بازى باشد . و جلد و چابك و تند و برانگيخته . چوگگ ( cugag ) ا . پ . جغد و بوم كه نوع بزرگ جغد باشد . چول ( cavl ) و ( cul ) ا . پ . كج و خم و خميده . چول ( cul ) ا . پ . نره و آلت تناسل . چول ( cul ) ا . پ . بيابان و جاى خالى از آدمى . چولاه ( cul h ) ا . پ . نساج و حائك و جولاه . و عنكبوت . چوله ( cavle ) ص . پ . خميده و منحنى و مايل . و چوله شدن : خميده شدن . چوم ( cum ) ا . پ . چربى و پيه و شحم . چوماق ( cum q ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - چوبدستى سرگنده و چماق . و گرز . و كوپال آهنين . چون ( cun ) و ( covn ) م ف . پ . چگونه و مثل و مانند . و زيرا و از براى و بدانجهت كه و از آنجا كه . و وقتىكه و همينكه و اگر . چون ( cun ) و ( covn ) ا . پ . وضع و رسم و روش و وصف و نهاد و حالت و چگونگى و چون بىچون : در توصيف خداى تعالى گويند يعنى بدون مشابهت و بدون مثل و مانند . و بىچون و چرا : بدون سبب و دليل . چونا ( cun ) پ . كلمهء فعل بطور استفهام يعنى چگونه است حال شما . چونان ( cun n ) پ . كلمهء تشبيه يعنى مانند آن و همچو آن و چنان . چونان ( cun n ) ا . پ . چوبى كه بدان خمير نان را پهن مىكنند . چونانك ( cun nk ) م ف . پ . پس از چه طريق . و در وقتىكه . چوناه ( cun h ) م ف . پ . همچو اين و بدين طريق و مثل اين و بنابرين . چونچرا ( cun - cer ) ا . پ . مباحثه و گفتگو و مناقشه و منازعه . چونه ( cune ) ا . پ . گنده و مقدارى از خمير آرد كه جهة پختن يك قرص نان آماده شده باشد . چونه ( cunah ) ا . پ . - مأخوذ از هندى - آهك زنده . چونى ( cuni ) پ . كلمهء فعل بطور استفهام يعنى چگونه هستى تو . چونى ( cuni ) ا . پ . چگونگى . چونين ( cunin ) پ . كلمهء تشبيه يعنى چنين و چون اين و مانند اين و به اين وضع . چويگان ( cuyg n ) ا . پ . چوگان گوى بازى . چه ( cah ) ا . پ . چاه . چه ( ce ) پ . حرف اسمى كه چون ملحق به اسمى شود و در آخر آن در آيد دلالت بر تصغير مىكند و معنى كوچكى به آن مىدهد مانند باغچه يعنى باغ كوچك و جويچه : جوى كوچك . و طاقچه : طاق كوچك . چه ( ce ) ا . پ . چيز و شيئ . چه ( ce ) م ف . پ . چرا و كه و زيرا . و هر و همه . و خواه و يا براى چه و آيا چه و كدام . و چگونه و كدام چيز و كدام كار . و بسيار و چونكه و چند و چطور و چقدر . و چه منزل : بطور تعجب چه عمارتى . و چه بودى : اگر خداى خواست كاشكى كه مىبود . و چه چاره : آيا چه علاج . و چه خوش ( بطور تعجب ) : چگونه مسرت